Aradığınızı Bulacaksınız...

GÜNEŞ ÇARPMASI BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

GÜNEŞ ÇARPMASI BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ
Güneş çarpması uzun süre boyunca yüksek sıcaklıklara maruz kalmaktan, aşırı miktarda ısı üretiminden ya da genellikle bu iki durumun kombinasyonundan doğan nedenlerden dolayı vücudun ısı-düzenleyici sisteminin görevini yapamaz hale gelmesiyle şiddetli ve hayati risk içeren bir durumun ortaya çıkmasıdır. Vücut normal sıcaklığına dönebilmek için yeterli miktarda ısı kaybedemez hale gelir ve vücut sıcaklığı organları tahrip edebilecek derecede çok yüksek seviyelere çıkar.
Güneş çarpmasının ilk aşaması aşırı miktarda sıvı kaybıyla ve terdeki tuz kaybıyla beraber belirgin bir halsizliğin ortaya çıkması durumunu doğuran sıcak bitkinliğidir. Vücut normal sıcaklığını sürdüremez duruma geldiğinde de güneş çarpması tam olarak kendini gösterir. Sıcak bitkinliğiyle beraber sıcak çarpması belirtileri olarak kabul edilen kollarda veya bacaklarda ve bazen de karında ani ve ağrılı kas spazmları ortaya çıkar.

Güneş Çarpmasının Nedenleri

Sıcak bir ortamda insan vücudu deri yüzeyine doğru kan akışını artırarak, terleyerek ve sıcak havayı soluk verme yoluyla dışarı atarak kendisini fazla ısıdan kurtarır. Bu mekanizmalar bazı durumlarda tam olarak görevini yapamaz duruma gelebilir ve ısı nedenli belirtilerden dolayı, tedavi olunmadığı zaman güneş çarpmasına kaçınılmaz hale gelebilir.Kan sıcaklık seviyesi normal aralığının üzerine çıktığında beyindeki bir kontrol merkezi (hipotalamus) dolaşım sistemine kan dolaşımını artırmak ve özellikle derideki kan damarlarını genişletmek için bir sinyal gönderir. Genişleyen kan damarlarından daha fazla kan akmasıyla kandaki fazla ısı daha soğuk olan dışarıya doğru atılır. Bu, kanı soğutmak için yeterli olmazsa ter bezleri buharlaştıkça deriyi soğutan ter üretmeye başlar. Fakat hava sıcaklığı çok yüksek olursa kanın deri yüzeyine yakın damarlarda dolaşımıyla yeterli soğuma sağlanamaz ve vücut sıcaklığı artar. Vücut, kaybettiğinden daha fazla ısı üretmeye başladığında merkezi vücut ısısı sıcak bitkinliğine ya da güneş çarpmasına neden olabilecek tehlikeli seviyelere çıkabilir.
Güneş çarpması genellikle çok yüksek sıcaklıklara maruz kalındığında görülür. Örneğin; çok yüksek özellikle de yaz aylarında hiç alışık olunmayan seviyelerdeki sıcak ortamlarda çalışırken güneş çarpması ihtimali yüksektir. Nemli hava da ayrıca terlemeyle sağlanan soğutma mekanizmasının etkisini azaltıcı bir faktördür. Kalın giyinmek, çok yemek yemek ve fazla alkol tüketmek de yardımcı etkenlerdir.
Güneş çarpması belirtilerinin temel nedeni su miktarından ziyade tuzun bileşenleri olan sodyum ve klor kaybıdır.
Güneş Çarpmasında Kimler Risk Altındadır?
Yüksek sıcaklığa maruz kalan herhangi biri güneş çarpması riski altındadır. Fakat aşağıdaki gruplar özellikle yüksek risk altındadırlar ve sıcak ve düşük derecede havalandırılan yerlerden kaçınmak için özel önlemler almalıdırlar:
-Çocuklar
-Yaşlılar
-Aşağıdaki özel koşullara sahip insanlar:
. Arteryoskleroz (damar sertliği) ve kalp yetmezliği olanlar
. Şeker hastalığı olanlar
. Alkol bağımlılığı olanlar
. Ektodermal displazi, doğuştan ter bezleri eksikliği ya da şiddetli skleroderma gibi deri hastalıkları olanlar ısı kaybını zorlaştırıcı şartlara sahiptirler.
-Vücudun sıcaklık düzenlemesini engelleyici ilaçlar kullanan insanlar: Bu ilaç çeşitlerinden bazıları şunlardır: Atropin içeren gastrointestinal ilaçlar, antidepresanlar ya da antipsikotikler, beta-blokerler içeren kardiyovasküler ilaçlar, diyüretikler ve Parkinson hastalığı ilaçları
-Uzun mesafe koşucuları ve bisikletçilik sporuyla uğraşanlar
-Aşırı sıcaklıklara karşı hassas insanlar

Güneş Çarpması Belirtileri

Güneş çarpmasının belirtileri şunlardır:
-Sıcak ve kuru cilt
-Terleyememe
-Cilt önce kızarır daha sonra soluk ve morumsu bir renk alır
-Hipervantilasyon (normalden daha hızlı bir soluk alıp verme)
-Hızlı nabız atması
-Vücut sıcaklığının hızlı bir şekilde 40 derece ve üzerine çıkması
-Baş ağrısı
-Kas krampları
-Açılmış göz bebekleri
-Tutarsız konuşmalar, çevreyi tanıyamama, şaşkınlık, agresif konuşma ya da davranışlar, ajitasyon ve halüsinasyonlar
-Uyuklama ya da sersemlik hali
-Havale geçirme
-Bilinç kaybı

Sıcak bitkinliği ise şu belirtileri içerebilir:
-Halsizlik ve bitkinlik
-Gergin ya da ağrıyan kaslar
-Bulantı ve kusma
-Solgun ve soğuk cilt
-Zayıf ve hızlı nabız
-Şaşkınlık
-Normal vücut sıcaklığı(genellikle)
-Sıcak çarpması
-Yavaş terleme
-Sersemlik ve denge bozukluğu
-Bayılma
-Koyu sarı ya da turuncu idrar
-İshal

Güneş Çarpmasının Tedavisi

Isıya bağlı hastalıkların tedavisi şiddetine bağlıdır.
Güneş Çarpması Teşhisi Nasıl Konur?
Doktor hastanın semptomlarını gözden geçirir ve kan basıncını ve sıcaklık değerlerini kaydeder. Ağız içi sıcaklığı yerine rektal sıcaklık ölçülür. Gerekirse hastadan kan ve idrar örneği de alınır.
Güneş Çarpmasının Acil Tedavisi
Güneş çarpması bir acil vakasıdır. Eğer bir kişinin güneş çarpmasına uğradığını düşünüyorsanız bir ambulans çağırın ya da onu acilen hastaneye götürün. İlk müdahalenin amacı olabildiğince çabuk bir şekilde yüksek vücut sıcaklığını düşürebilmektir. Tıbbi yardım beklerken aşağıdaki ilk yardım önlemleri alınabilir:
- Hastanın elbiselerini çıkarıp hastayı soğuk su banyosuna sokun. Eğer bu mümkün değilse vücudunu ıslak bir çarşafla ya da havluyla sarın, kol ve bacaklarını buz parçalarıyla ovun. Yeterli su yoksa baş ve boyun bölgesini soğutmak öncelikli tercih olmalıdır. Buz varsa buz parçalarını koltuk altlarına ve kasıklara yerleştirin. Hava akışını ve buharlaşmayı artırmak için hastayı bir gazete ya da vantilatör yardımıyla serinletin.
- Duştan sonra hastayı soğuk bir yere alın.
- Kan dolaşımını başa doğru yönlendirmek için ayaklarını yükseltin.
- Soğuk kanın beyne ve vücut merkezine dönmesini sağlamak için kol ve bacaklara masaj yapın.
- Hastanın bilinci yerindeyse yudum yudum su içirin. Zihinsel olarak zayıf durumdaysa su içirmek pek mümkün olmayabilir. Bu durumda hasta su içebilecek duruma gelinceye kadar dış soğutmaya devam edilir.
- Hastanın vücut sıcaklığını düşürürken her 10 dakikada bir rektal yoldan vücut sıcaklığını ölçün ve 38.5 derecenin altına düşmesine engel olun. Hastanın vücut sıcaklığını 39.4 dereceye kadar düşürünceye kadar duşta tutun. Termometreniz yoksa ilk müdahaleye sonra hastanın vücudunda soğuma hissedinceye kadar devam edin. Isınma tekrar başlarsa soğutmaya devam edin.
Güneş Çarpması İçin Hastane Bakımı
Hastanede daha dikkatli ve kontrollü sıcaklık ölçümleri elde etmek mümkündür. Merkezi sıcaklık hipotermiayı (düşük vücut ısısı) engellemek için sürekli olarak ölçülür. Tuz ve elektrolit seviyelerini belirlemek için kan testleri kullanılır ve dengesizlikleri düzeltmek için sıvı terapisi uygulanır. Sıvı ve tuz dengesizliklerinin belirtileri durumunda, böbrek yetmezliği gibi komplikasyonlarda dikkatli gözlemler birkaç hafta boyunca sürdürülür. Sıcaklık değişimleri de bu süreçte yeniden gözlenebilir.
Sıcak Bitkinliği ve Sıcak Çarpmasının Tedavisi
Sıcak bitkinliği ve çarpması genellikle evde tedavi edilebilir. Hastayı soğuk bir yere yatırın, elbiselerini gevşeterek ya da çıkararak ıslak havlu yardımıyla soğuk su kullanarak ovun ve buz parçalarını da yine soğutucu olarak kullanın. Aynı zamanda soğumayı ve buharlaşmayı artırmak için hastayı serinletin. Bir miktar tuzlu su içerin.(bir litre suda 1 çaykaşığı tuz çözülebilir) Bu 1 litre su 1 saaati aşkın bir süre boyunca yudum yudum hastaya içirilir. Hastanın enerjisini artırmak için bir miktar şekerli su da verilebilir. Eğer hasta yaşlıysa ve tuzlu suyu içemezse hastaneye götürülmelidir.
Sıcak çarpmasının etkileri hastaya masaj ve esnetme hareketleri yaptırarak azaltılabilir. Kramplı kaslara sert masaj ve ıslak havlu yardımcı olabilir. Tuzlu su içirmek sıcak çarpmasının etkilerini hafifletmeye yardımcı olur.
Sıcak bitkinliği ya da çarpması geçirenler 24 saat boyunca istirahat etmelidirler.
Sıcak Çarpmasının Sonuçları
Sıcak bitkinliği ihmal edilmezse hayati tehlike arz etmez fakat güneş çarpması doğru bir tedavi uygulanmazsa ölümcül olabilir. Soğutma mekanizması başarılı olmazsa vücut sıcaklığı hızlı bir şekilde artar ve 30 dakikadan bile daha az bir sürede ölüm gerçekleşebilir. Bazı insanlar şiddetli geçirilen ilk travmadan sonra böbrek ve kalp yetmezliği gibi komplikasyonlardan dolayı haftalar sonra bile yaşamlarını yitirebilirler. Güneş çarpması kurbanlarının % 10′undan fazlasınn ölümüne sebep olmaktadır. Güneş çarpması ayrıca karaciğer gibi bazı organlarda kalıcı hasarlara yol açabilmektedir.
Güneş Çarpması Engellenebilir mi?
Aşağıdaki tavsiyeler sıcak çarpması gibi ısı-bağlantılı hastalıkları engelleyebilir:
- Güneşli ve sıcak bir ortamda çalışırken ya da egzersiz yaparken bol su tüketin. Susayıncaya kadar beklemeyin ve susuzluğunuzu bastırmak için özellikle terleme esnasında ihtiyacınızdan fazla su tüketin.
- Günün en sıcak zamanında dinlenin.
- Yeni bir iklime ya da sıcak bir sezona alışmadan çok aktif olmamaya ve güneşte fazla kalmamaya özen gösterin. Vücudunuz ısıya alıştıkça sıcaklık ayarlama sisteminiz daha verimli hale gelecektir.
- Dayanıklı bir koşucu iseniz ya da bisiklet sürücüsü iseniz ve sıcak koşullarda yarışacaksanız bu ortamlarda antrenman yapmaya çalışın. Bu vücudunuzun ısıya alışmasını sağlayacaktır. Yeterince hatta gereğinden fazla su tüketmeye özen gösterin.
- Güneşe maruz kalmaktan kaçının.
- Güneşte çalışyorsanız beyaz renkli bir şapka kullanın. Özellikle kafa güneşe karşı hassastır.
- Sıcak havalarda beyaz renkli, hafif giyecekler tercih edin. Hava geçirgenliğini ve terin buharlaşmasını sağladığı için elbiselerin pamuk olması çok önemlidir.
- Pencereleri açın ya da kapalı mekanda hava sirkülasyonunu sağlamak için bir fan kullanın.
- Sıcak havada az miktarda ve hafif yemekler tercih edin ve alkol tüketimini sınırlandırın. Alkol tükettiğinizden daha fazla sıvının kaybına neden olur.
- Sıcak ve nemli havada özellikle gün ortasında hareketli aktivitelerden kaçının. Sıcak havada egzersiz yapmak zorundaysanız vücudunuzun sıcak havaya adapte olabilmesi için uygun bir tempo belirleyin.
- Vücudunuzun sıcaklık ayarlamasını engelleyebilecek bir ilaç kullanıyorsanız doktorunuza danışın. Eğer bu ilaçlardan kullanıyorsanız özellikle güç harcamanızı sınırlandırın ve sıcak havada yeterli miktarda su tüketin.
- Isıyla ilgili hastalıkların semptomlarının farkında olun ve bu semptomların aniden ya da birkaç gün sonra yorucu bir aktivite esnasında görülebileceğini aklınızda tutun.
Isı ödemi ya da isilik vücudunuzun ısı stresi altında olduğunu gösteren iki durumdur. Isı ödemi ellerin ve ayakların kan damarları genişlediğinde ve sıvının deri altında biriktiği durumlarda şişmesidir. Ayakkabınızın ya da yüzüğünüzün dar gelmesi durumunda bunun farkına varabilirsiniz. İsilikse ter gözeneklerinin genelde giysilerin altında bloke olmasından dolayı irrite edici bir kızarıklık oluşmasıdır. Bu, çok kalın ya da hava almayan kıyafetler giydiğinizde görülebilir. Bu koşullar zararlı değildir fakat daha ciddi bir hastalığa neden olmamak için vücudunuzu soğutmanız gerektiğinin göstergesidir.
Doktor Hangi Durumlarda Çağrılmalıdır?
Güneş çarpması acil tıbbi bir vakadır. Aşağıdaki semptomları gösteren bir kişiye tanıklık ederseniz acil tıbbi yardım çağırın.
-Sersemlik
-Aşır yorgunluk
-Gerginlik
-Şiddetli kas ağrıları, yüksek ateş veya mide bulantısı
-Havale geçirme ya da bilinç kaybı
Share on Google Plus

About İbrahim Can Gezer

This is a short description in the author block about the author. You edit it by entering text in the "Biographical Info" field in the user admin panel.
    Blogger Comment

0 yorum:

Yorum Gönder