Aradığınızı Bulacaksınız...

ANADOLU UYGARLIKLARI-LİDYALILAR

LİDYALILAR


lidyaLidyalılar

Batı Anadolu’da Menderes ve Gediz Irmakları arasında kalan bölgeye Lidya, orada yaşayanlara ise Lidyalılar denilmiştir. Hint-Avrupa kavminden olan Lidyalılar bu bölgeye doğudan gelmişlerdir. Lidyalılar, Hititlerin daha sonra da Frigyalılar’ın egemenliği altına girmiştir.
lidyalılarLidyalılar parayı ilk kullanan medeyinet olmuştur. Parayı yapmak için altın, gümüş ve elektrolit kullanırlardı. Son kral Kroisos zamanı devletin en parlak ve en zengin dönemi olmuştur. Ancak Pers İmparatorluğu’nun ani bir saldırısı sonucunda bu zengin devlet, tarihe karışmıştır.Lidyalılar’ın dili Hitit Dili ile benzerlik göstermektedir. Frigler’in yıkılmasıyla Lidyalılar milattan önce 680 yılında bağımsız bir devlet kurmuşlardır. İlk kralları Giges’tir. Başkentleri Sardes’tir. Bu o dönemin en büyük ve en zengin kentidir. Giges çok güçlü bir ordu kurup sınırlarını doğuda Kızılırmak’a kadar genişletti. Kimmerlere karşı yürüttüğü savaşlar sırasında Asurlular’la işbirliği yaptı ve Kral Yolu’nu Asur’a kadar götürdü. Milattan önce 585 yılında Medler’le barış yapılarak Kızılırmak Lidyalılar’la Medler arasında sınır oldu.

lidya diliLidyalılarda Dil

Lidya dili Batı Anadolu’daki Lidya kralllığında kullanılan ve milattan önce 7. yüzyılda kayda geçmiş bir Anadolu Dili’dir.
Lidya Dili’de, Luvi ve Hitit Dilleri gibi Hint-Avrupa dillerinin Anadolu alt öbeğine dahildir. Çünkü bu Dillerle Lidya Dili bir çok ortak özellik taşımaktadır. Ancak bazı araştırmacılar Lidya Dili’nin kendine has bazı özellikleri sebebiyle bu dili Anadolu dil ailesi içinde ayrı bir yere koymaktadır.
Lidya Dili’ndeki metinler ilk olarak milattan önce 7. yüzyılda kullanılan Lidya Sikkelerinin üzerindeki yazılardır. Lidya Krallığı’nın başkenti Sardes’teki kazılarda bulunan ve milattan önce 5 ve 4. yüzyıllardan kalan Lidya dilindeki metinlerdeki alfabe, Doğu Yunan alfabesinden türetilmiştir.
Lidya Dili milattan önce 1. yüzyıldan itibaren kullanılmadı ve ölü bir dil haline geldi.

lidyalılar2Lidyalılarda Din

Lidyalılar’ın diniyle ilgili pek bir bilgi yoktur. Ancak İyonlar’ın etkisi altında kaldıkları bilinmektedir. Ana Tanrıça Kibele büyük bir saygı görmektedir. Uzun saçlı rahiplerin hadım edildiği dinsel törenlerde, kırbaçlarını, teflerini, zillerini ve saç buklelerini Kibele’ye sunarlardı. Ayrıca Lidyalılar Zeus, Apollo ve Artemis gibi Yunan tanrılarına taparlardı.
Lidyalılar kral ve asillerini Frigler gibi tümülüslere gömerlerdi. Tümülüslerdeki mezar odalarının güzel ve süslü mermerlerle kaplamaları, Lidyalılar’ın ölümden sonraki yaşama olan inançlarını göstermektedir. Bu mezarlar, başkent Sardes yakınlarındaki Bintepe yöresindedir.

lidya mimari2Lidya Mimarlık Sanatı

Lidyalılar tapınaklarını düzlük alanda inşa ediyorlar, krallarını da tümülüs denilen yığma tepelerde gömüyorlardı. Bu tümülüsler Anadolu’nun en görkemli gömü tepeleridirler. Alyattes Tümülüsü’nün çapı 355 m, çevresi 1115 m ve yüksekliği 69 metredir. Buna karşılık en büyük Phryg tümülüsünün çapı 250 m, yüksekliği 53 metredir.
lidya mimariLydia mimarlığından, tümülüsler içindeki mezar odalarından başka günümüze değin kalmış herhangi bir eser yoktur. Lydia krallarının özellikle Kroisos’un sarayından hiçbir kalıntı ele geçmemiştir. Bunlar herhalde görkemli yapılardı. Nitekim tümülüslerde mezar odalarının duvarları çok başarılı mimarlık işçiliği sergilerler. Bayraklı’da M.Ö. 6. yüzyılın başında yapılmış olan Athena Tapınağı’nın sütun başlıklarından bugüne değin kalmış parçalarda Lydia aifabesinden harflerin bulunması, Bayraklı’da (Eski İzmir’de) Lydialı ustaların çalışmış olduklarını kanıtlar (E.Akurgal, Eski İzmir, Ankara, Lev. 168-171). Böylece mimarlık konusunda Lydialıların Hellen yapı ustalarına örnek oldukları anlaşılmaktadır.

lidya para3Paranın ilk Defa Kullanılması

Milattan önce 7. yüzyıla kadar insanlar ticarette değiş tokuş yaparlardı ve değiş tokuş yaptıkları şeylerin arasında sığır, taş gib taşınması zor olan şeyler vardı. Lidya’lılar milattan önce 7. yüzyılda ticarette kullanılacak ve kolay taşınabilir bir değiş tokuş aracı olan parayı bulmuşlardır. O zamanki paralara sikke adı verilmiştir.
lidya paraSikkeler devletler tarafından damgalanarak resmiyeti garantilenmiştir. İlk Lidya sikkeleri gümüş ve altının karışımından meydana gelen elektrondan yapılmıştır. Kroisos zamandında sikkeler ilk defa ayrı ayrı altın ve gümüş olarak basılmıştır.
Sikkelerin madenden yapılması sebebiyle kağıt paradan üstündür. Kağıt paranın maddesinin bir değeri yoktur. Değerinden farklı olarak daha da kullanışlıdır. Bu sebeplerden dolayı sikkeler kağıt paradan daha fazla tercih edilmiştir.
Para ya da sikke eritilmiş metalin düz bir yüzeye dökülerek yapılıyordu. Altları düz olan bu metallerin üst tarafı yuvarlak oluyordu. Bunu düzeltmek için çekiçle vuruluyordu. Bu işlemin para üzerinde iz bıraktığı anlaşılınca, bu izlerin düşük değerli veya sahte para basmayı engelleyebileceği fark edildi. Bunun üzerine hükümdarın veya devletin işareti bu paraların üzerine işlenerek değiş tokuş değeri devlet tarafından resmen onaylanmış oldu.lidya para2

Lidyalıların Yıkılışı

idyalılar Kral Kroisos zamanında zenginleşip güçlendi. Ancak onların güçlendiği sırada Doğu’da Pers İmparatorluğu da güçlenmekteydi ve Lidya Devleti için bir tehdit oluşturmaktaydı. Pers İmparatorluğu’na karşı Kroisos Babillilerle bir ittifak oluşturdu. Babillilere ek olarak Mısır ve Sparta’dan askeri destek aldı.
Doğu’dan ilerleyen Persler’den önce Kappadokia’yı ele geçiren Kroisos önderliğindeki Lidya ordusu daha sonra, Pteria’da Persler’le bir savaş yaptılar ve iki orduda zafer kazanamadı. Bu savaş sonrasındadaha güçlü bir ordu kurmak isteyen Kroisos başkent Sardes’e döndü. Ama onu izleyen ve Adalar (Ege) Denizi’ne çıkmak isteyen Pers İmparatoru Kyros, ani bir saldırı ile Lidyalılar’ı mağlup etti ve zengin Lidya Devleti son buldu.lidyalılar3
Share on Google Plus

About İbrahim Can Gezer

This is a short description in the author block about the author. You edit it by entering text in the "Biographical Info" field in the user admin panel.
    Blogger Comment

0 yorum:

Yorum Gönder